ΛΥΝΙΣΤΑΙΝΑ
ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΥ ΤΗΣ
1.Η φύση έχει χαράξει με ιδιαίτερη ακρίβεια τα γεωγραφικά όρια της Λυνίσταινας. Της έδωσε οροσειρές με ξεπεταγμένες βουνοκορφές, ποτάμι βαθύ μ’ αρκετούς παραπόταμους, πλαγιές ολόκληρες που μαγνητίζονται από την ανατολή του ήλιου, αλλά κι από την απεραντοσύνη προς τη χρυσαφένια δύση του. Εκείνο όμως που δεν είναι γνωστό με την απόλυτη ακρίβειά του είναι οι άνθρωποι που την κατοίκησαν, οι φυλές που πέρασαν, οι βάρβαροι που την υποδούλωσαν, το δίκτυο των οικισμών και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν, ο πολιτισμός που δημιουργήθηκε κοκ. Τα γραπτά είναι λίγα και τα ερείπια εξακολουθούν βέβαια να γοητεύουν, αλλά, αυτονομημένα απ’ το παρελθόν τους, δεν βοηθούν με σαφήνεια για το τι υπήρξαν, τι δόξασαν και από ποιους βρίσκονται στην παρούσα καταστραμμένη μορφή τους; Η λαμπρότητά τους έχει αλλοιωθεί και τα υλικά τους πλέον φθαρμένα και χωρίς ν’ ανταποκρίνονται στην ολότητά τους. Παρά ταύτα εμείς επιδιώκουμε και θα επιδιώκουμε να μπούμε στ’ άδυτά τους. Έτσι, λοιπόν, για το σκοπό της ιστοσελίδας του Δήμου μας, αναφέρονται, σαν εκκίνηση της αξιέπαινης πρωτοβουλίας του, αυτά που κρίνονται επαρκή κι απαραίτητα.
***
Η Λυνίσταινα, με υψόμετρο 820 μ, βρίσκεται στον «δυτικό ορίζοντα» της Ανδρίτσαινας και σ’ απόσταση 10 χλμ απ’ αυτή, η δε σύνδεσή της, που εκτείνεται και προς το άλλο κεφαλοχώρι «Ν. Φιγαλεία», γίνεται με σύγχρονη αμαξιτή οδό.
Είναι χωριό με τη δική του ομορφιά, μέσα στη δεντροσκέπαστη ρεματιά του ποταμιού «Ιάρδανου», του οποίου η σημερινή ονομασία είναι «Αλαμάνα». Όμως στη διαδρομή του έχει δυο ακόμα σημαντικές τοπικές ονομασίες. «Τζαφέρη» και «Ρεμαντάνι». Τούτο, καθώς κατεβαίνει με το λιγοστό νερό, εκτός των βροχοπτώσεων, στη βαθιά και κακοτράχαλη πορεία του, αποτελεί τη βάση για τη Λυνιστιάνικη περιοχή, γιατί τη χωρίζει σε δυο ισοδύναμες υποπεριοχές.
Η αριστερή πλευρά, προς το ποτάμι, τη Νέδα, υψώνεται μέχρι την κορυφογραμμή Ρακκαλίνα, Κουκούρεβο, Άϊ Λιά και Βίγλα. Αντίστοιχα η άλλη η δεξιά του με όριο τη συνεχόμενη οροσειρά από Γριάς τη Ράχη, Ανάληψη, Βιγλοβούνια και Αμμουδαρόλακκα καταλήγει στο Κάστρο, πάνω στην πιο ψηλή κορυφή του βουνού με υψόμετρο 1344 μ. Από εκεί συνεχίζει προς την απέναντι πλευρά για να σχηματίσει τετράπλευρο με συνολική έκταση 10-11² χλμ. Ο χώρος ανομοιόμορφος, χωρίς ομαλή συνέχεια κι αν δεν θα ‘χε παραβιαστεί από την ανθρώπινη παρέμβαση θα ήταν απέραντο δάσος με πουρνάρια, οξιές και πλατάνια, όπως και στην αρχαιότητα, όταν ονομαζόταν και «βελανοφόρος» περιοχή.
2.Το καλλιεργήσιμο ποσοστό της, που δεν ξεπερνάει το 20% στην πλειονότητά του ξερικό, προστατεύεται από αιωνόβια πετροπέζουλα για να παράγει όλα τα είδη των δημητριακών με κυριότερα το σιτάρι και το αραποσίτι, αλλά και να φυτεύονται ήμερα δέντρα, αμπέλια και θερινά περιβόλια μικρής έκτασης. Στο υπόλοιπο 80% εκτρέφονται κατοικίδια, υποζύγια και γιδοπρόβατα, τα οποία τους προηγούμενους αιώνες ξεπερνούσαν τις 14.000, διάσπαρτα σε 120 τουλάχιστον αγροικίες. Κι αυτή η συνύπαρξη, Γεωργίας και Κτηνοτροφίας, επέβαλε το διαχωρισμό τους σε δυο τομείς, αποκαλούμενοι «ζεκσιές», για να περιορίζονται οι δυσμενείς αλληλοεπιδράσεις, με όριό τους τον κεντρικό δρόμο.
3.Το κλίμα ορεινό, με διακριτές και τις τέσσερις εποχές. Εντονότερος ο χειμώνας, που το χιόνι παραλύει τη διακίνηση της ζωής γι’ αρκετές ημέρες. Οι άνεμοι, οι βροχές, η ξηρασία και η υγρασία, διαιρούν τη Λυνιστιάνικη περιοχή από «τόπο σε τόπο» και ρυθμίζουν την εργασία και την ανάπαυση των κατοίκων κατά τρόπο ιδιαίτερα «επιχωριάζοντα». Γι’ αυτό, τουλάχιστον από τη δημιουργία του Ελληνικού Κράτους, οι περισσότερες στάνες ξεχειμώνιαζαν σε θερμότερα κλίματα, κάτω από τη Νέα Φιγαλία κι αργότερα στη γειτονική «Μεσσένια». Επέστρεφαν όλες μαζί και γιόρταζαν το πανηγύρι του Αγίου Γεωργίου, οπότε και ξανάρχιζε η ζωντάνια του χωριού για το επόμενο εξάμηνο.
4.Η περιοχή, έχει το πλεονέκτημα να διαθέτει γύρω στις 120 καταγεγραμμένες μικρές και μεγάλες πηγές, εκ των οποίων τέσσερις οι μεγαλύτερες. Μέσα στο χωριό την πηγή της «Πανώβρυσης», στο «Κεφαλόβρυσο», στο «Γαρδικάκι» και το «Μαυροπήγαδο». Η πηγή εντός του χωριού και το Κεφαλόβρυσο, λειτουργούσαν για τους περισσότερους μήνες το χρόνο και ως νερόμυλοι. Επίσης, με την πηγή της «πανώβρυσης», τους θερινούς μήνες την ημέρα ποτιζόντουσαν οι κήποι και τη νύχτα τα χωράφια κάτω από το χωριό, Μπούρα, Κάπελλες, Βρυσούλα κλπ. Το νερό αυτό από το 1980 έχει μεταφερθεί στα σπίτια κι από το 2003 ενισχύθηκε απ’ την πηγή στο Γαρδικάκι. Νερόμυλοι λειτουργούσαν και κατά μήκος του ποταμιού μ’ αρχή τους στο Ρεμαντάνι μέχρι τη Βερβιτσάνικη διαδρομή, όπου λειτουργούσαν συγχρόνως περισσότεροι από έξι.
Ακόμα, ανάμεσα στις 120 πηγές, και 4 με ιαματικές ιδιότητες. Η μια στο βορειοδυτικό τείχος του κάστρου της, η άλλη στο Γαρδικάκι, η τρίτη στην Κοκκορεβυθιά της Ρακκαλίνας και η τέταρτη ανατολικότερα από του «Λύκου τα Παλιάμπελα» κάτω από τον αμαξιτό δρόμο.
5.Τα ήθη κι έθιμα ήταν όπως και της υπόλοιπης περιοχής, μ’ έντονο το συναίσθημα της ηθικής και του σεβασμού προς στην απερχόμενη τρίτη ηλικία, που άρχιζε από τα 55 χρόνια τους και κυρίως όταν είχαν ολοκληρώσει τις οικογενειακές τους υποχρεώσεις. Ο περιορισμένος αριθμός μεταναστεύσεων και η επιδίωξη για πολυμελείς οικογένειες συνέβαλαν στο γρήγορο μεγάλωμα του χωριού. Αυτό βέβαια είχε σαν συνέπεια την ανάγκη ανάπτυξης σχέσεων με τα γειτονικά χωριά σε γάμους, βαφτίσια και κουμπαριές. Πολλά αγόρια παντρεύτηκαν στα Πετράλωνα και πολλές νύφες ήλθαν από του Σκληρού. Έτσι, τα ήθη κι έθιμα επανατροφοδοτούντο χωρίς διακοπή.
6.Ήταν, η Λυνίσταινα, το κυρίαρχο χωριό ή πόλη στην ίδια περιοχή, όμως συγχρόνως υπήρχαν κι άλλοι οικισμοί, πάνω από 8, με κυριότερους τρεις. Τη «Μούσγα» δυτικά και κοντά στο Κάστρο, του «Σκιαδά» στ’ ομώνυμο τοπωνύμιο δίπλα απ’ το κεντρικό ποτάμι και στους πρόποδες των βουνών Βίγλα και Αϊ-Λια και το διατηρηθέν ως «Ελληνικό», χωρίς γνώση τού τότε ονόματός του στη μισγάγκεια Ανάληψης –Κουκούρεβου –Βίγλας και στο ύψος της σημερινής μικροκοιλάδας «Καλαμιώνα», απ’ όπου ξεκινάει και το κεντρικό ποτάμι.
***
Η Μούσγα επέζησε όσο λειτουργούσε το κάστρο μ’ αρκετά ακόμα ερείπια, του Σκιαδά γύρω στα 1320 μΧ μεταστεγάστηκε στην Ηλεία κι αργότερα στη σημερινή του θέση στην περιοχή Αχαϊας, διατηρώντας το ίδιο όνομα,. Έχουν όμως, αντισταθεί στο χρόνο, το νεκροταφείο και δυο απ’ τις εκκλησίες του, αλλά σήμερα βρίσκονται στην πιο εξαντλητική τους κατάσταση. Αιτία οι εκχερσώσεις μέχρι «των εσχατιών» τους του 1946-48. Κι όσο για το «Ελληνικό» έχει πλέον προσχωθεί. Κάποιες πέτρες που «εμφανίζονται» και «επανακρύβονται» κατά καιρούς, ίσως ν’ ανήκουν σ’ αυτόν τον οικισμό.
7.Η Λυνίσταινα φαίνεται πως υπήρξε στον ίδιο σχεδόν χώρο από την εποχή του Ομήρου. Ο βίος της χάνεται στο ψηλαφητό σκότος της μακρινής ιστορίας. Ακαθόριστος κι απροσδιόριστος είναι ο αριθμός και το όνομα των διαφόρων φύλλων που έζησαν στη Λυνιστιάνικη περιοχή. Αναμφίβολα, είχε συνδέσει την τύχη της με το Φιγαλικό Κράτος του Αρκαδικού Κοινού και ήταν η δεύτερη μεγάλη πόλη του. Η Φιγαλία από τ’ ανατολικά και η Λυνίσταινα από δυτικά ήλεγχαν τις μακριές οροσειρές, αλλά και τα δυο σημαντικά ποτάμια. Η πρώτη τη Νέδα και η δεύτερη τον Ιάρδανο. Γι’ αυτό και η Λυνίσταινα είχε κτισθεί, στη θέση που σήμερα ονομάζεται «Λενικό». Με το «Κάστρο» και το «Ελληνικό», που δημιουργούσαν ένα ισοσκελές τρίγωνο με κορυφή την ίδια, ελεγχόταν ολόκληρη η ποταμιά, γιατί επιπρόσθετα υπήρχαν κι άλλοι οικισμοί δυτικά της Λυνίσταινας, υπαγόμενοι σ’ αυτή.
***
Συγχρόνως ήταν το υπογάστριο της Φιγαλίας,, γιατί όποιος κατείχε αυτούς τους ορεινούς όγκους ήταν κύριος και των αντίστοιχων πεδινών. και το Φιγαλικό Κράτος είχε την ατυχία να βρίσκεται ανάμεσα στις εμπόλεμες πόλεις Σπάρτη και Ήλιδα. Κι αυτό το πλεονέκτημα το πλήρωσε το 659 πΧ με την υποδούλωσή της στην πρώτη, για να απελευθερωθεί αργότερα με τη βοήθεια, αλλά και με τη θυσία 100 Ορεσθασίων (από τη δυτική πλευρά της Μεγαλόπολης), σύμφωνα με το χρησμό.
8.Το αρχικό της όνομα, όπως έχει αναφερθεί από το 1973 και στα «Ολυμπιακά χρονικά» Δ΄ τόμος από το Λυνιστιάνο δάσκαλο στη Μαράσλειο και συγγραφέα Ανδρέα Σπ. Παπανδρέου, ήταν «Λυκίσταινα». Κι ανάμεσα στα υπόλοιπα γράφει: «Η ετοιμολογία της λέξεως πρέπει μάλλον να αναζητηθή στη λέξη λύκη (φως, λάμψη), από την οποία παράγονται οι λέξεις, λυκόφως, λυκαυγές, Λύκαιο, Λυκαβηττός (λύκη-βαίνω), λύχνος κλπ. Κτισμένη η Λυνίσταινα στην ανατολική πλευρά του βουνού πλημμυρίζεται από το άπλετο φως του ήλιου, που ανατέλλει από το Λύκαιο. Στην αρχική λέξι Λυκίσταινα για το ευηχότερο το «κ» ετράπη σε «ν» κι έγινε Λυνίσταινα. Όλες οι άλλες εκδοχές για την ονομασία της πρέπει μάλλον ν’ αποκλειστούν...». Όμως έντονη είναι και μια δεύτερη εκδοχή, η οποία έχει σχέση με την πόλη Φιγαλία.. Λόγω της στρατηγικής θέσης τους, η μια τιμούσε τη μνήμη του «Φίγαλου» και η άλλη του «Λύκιου», παιδιά του Λυκάονα, γιατί, όπως έχει αναφερθεί και οι δυο ήταν σύγχρονες και προχωρούσαν μ’ αδελφική σχέση. Ίσως, γι’ αυτό και το κτίσιμο του «Επικούριου Απόλλωνα» στο τελευταίο τέταρτο του 5ου πΧ αιώνα, έγινε ανάμεσα στις δυο αυτές πόλεις, ακόμα με ακμή.
9.Βέβαια, η πάροδος των αιώνων και κυρίως ο επιδρομικός κι εποικιστικός ρόλος των Σλαύικων κι Αλβανικών φύλλων στην περιοχή, έφεραν τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Και σ’ αυτή τη φάση, όπως φαίνεται, η Λυκίσταινα είχε ακόμα τον πρώτο λόγο, γι’ αυτό οι νέοι έποικοί της καταβεβλημένοι εγκαταστάθηκαν στον ανατολικότερο λόφο 600 μ. απ’ αυτή, αποκαλούμενος «Πετρουλάς». Επίσης, εγκαταστάθηκαν στου «Σκιαδά» καθώς και στα απέναντι «Βουτιά» στους πρόποδες του Κουκούρεβο, όπως μαρτυρούν τα πολλά τοπωνύμια τους. «Μπανίτσα», «Σκουρχιές», «Ρουπάκι», «Βουτί» «Ρακαλίνα», «Σκούντρα», «Λιτσάς», «Καθίγκλες» κοκ, αλλά και τα εξίσου πολλά ξεχασμένα νεκροταφεία σ’ αυτούς τους χώρους.. Τότε κατασκήνωναν σε πρόχειρες καλύβες, κι ο Αντώνιος Κεραμόπουλος στο βιβλίο του «Οι Έλληνες και οι βόρειοι γείτονες», έχει καταχωρήσει για τους Σλαύους. «Οικούσι δε εν καλύβαις οικτραίς διεσκηνημένοι μεν απ’ αλλήλων, αμείβουσιν ως τα πολλά τον της επικοίσεως χώρον».
Έτσι, για τη Λυνίσταινα η δυναμικότητα του παλιού κόσμου της συνέβαλε στην αφομοίωση των νεώτερων, για να συνεχίσουν με το ίδιο όνομα, έστω και με την παραφθορά του σε «ΛυΝίσταινα». Βέβαια στο Γαλλικό Χρονικό, για το οποίο θα γίνει αναφορά και στην επόμενη παράγραφο, έχει δακτυλογραφηθεί ως Lignycina (Λιγκνύσινα), κι αυτό μαρτυρεί, (άν έχει μεταφερθεί ορθά από το πρωτότυπο χειρόγραφο), πως μέσα στη λέξη υπήρχε και το «ύψιλον». Έτσι ενισχύεται πως μέχρι τότε ονομαζόταν «Λυκίσταινα», που σιγά-σιγά και λόγω του εύηχου, π’ αναφέρει ο Ανδρέας Σπ Παπανδρέου, ενισχύθηκε ως «Λυνίσταινα», για να επισημοποιηθεί το 1913 και με σχετική κυβερνητική απόφαση (ΦΕΚ200/1913).
10.Η Λυνίσταινα, με την άφιξη των Φράγκων, μάλλον το 1209, γνώρισε μεγάλη άνοδο, αλλά και την ουσιαστική καταστροφή της. Σ’ αυτό βοήθησαν τρία σημαντικά γεγονότα: Το πρώτο ήταν το πλεονέκτημα της Λυνίσταινας πως βρισκόταν δίπλα από τα σύνορα του «Δεσποτάτου του Μορέως» μετά την ανακατάληψη της Πελοποννήσου το 1263-65. Τα όρια υπολογίζεται πως έφθαναν μέχρι την κορυφογραμμή της Ρακκαλίνας. - Κουκούρεβο. Το δεύτερο η συνεχής αξιοποίηση, λειτουργία και ζωντάνια του κάστρου κι επειδή τη βονοκορυφή του, με ύψος 1344 μ, την κτυπούν όλοι οι αέρηδες αξιοποίησαν τα 500 και πλέον λιθόκτιστα μικρά σπίτια, τον ανεμόμυλο, τη στέρνα για νερό, καθώς και τη μικρή ιαματική πηγή. Για το κάστρο αυτό πολλοί υποστηρίζουν (Ι. Σαρρής, Διον. Ζακυθινός, Κοσμόπουλος κά) πως είναι το κάστρο Αράκλοβο, το τελευταίο από τα 12 κάστρα που υπήρχαν από τις προηγούμενες εποχές όταν οι Φράγκοι κατέλαβαν την Πελοπόννησο.. Γεγονός είναι πως για την ανασκευή του Λυνιστιάνικου έχουν χρησιμοποιηθεί πολλές εμφανείς βάσεις του παλιού του τείχους. Και το τρίτο, ο πύργος στο κάτω μέρος του χωριού του 1289-91. Όλ’ αυτά μαζί συνέβαλαν στο να την προωθήσουν σε δυναμικό κέντρο του «κράτους των Σκορτών», μ’ εμπόριο, διακίνηση ιδεών, αλλά και με πληθυσμό 4000 κατοίκους.
***
Μ’ αυτή της την ιδιαιτερότητα, υποχρεώθηκαν να συγκεντρωθούν, εκεί, οι Σκορτινοί ηγέτες για να οργανώσουν επανάσταση κατά των Φράγκων το 1305, επειδή ο ηγεμόνας τους, επέβαλε δυσβάστακτους φόρους, όπως το αναφέρει το γαλλικό χρονικό του Μορέως (Chronique de Moree, 1204-1305). Οι Έλληνες του Μιστρά που κλήθηκαν σε βοήθεια αναχαιτίσθηκαν από τους Φράγκους, γιατί καθυστέρησαν γκρεμίζοντας τα κάστρα της διαδρομής, ανάμεσα στα οποία και της Θεισόας κι έτσι απώλεσαν τον αιφνιδιασμό. Τότε ήταν και η αρχή της συρρίκνωσης και καταστροφή της Λυνίσταινας, την οποία και ισοπέδωσαν.
Παρ’ όλα αυτά μ’ αυτή την επίθεση, αποδείχθηκαν: Η αδυναμία των Βυζαντινών για ν’ αντιμετωπίζουν εχθρικές δυνάμεις, η ικανότητα των Φράγκων σε γρήγορους ανασχηματισμούς των δυνάμεών της για θριαμβευτικά αποτελέσματα, αλλά και η διορατικότητα των Τούρκων να μελετούν και ν’ αξιοποιούν τα τρωτά και των δυο, Φράγκων κι Έλληνων, με το γνωστό αποτέλεσμα της υποδούλωσής των. Κι αυτό, τ’ αποτέλεσμα, εξακολούθησε να επιδρά στις συνειδήσεις όλων των κατοίκων της περιοχής, μεταδίδοντας το διαχρονικό μήνυμα «τον υπέρ πάντων αγώνα» για την ανεξαρτησία τους.
***
Όλα της τα χρόνια, η Λυνίσταινα, εξακολούθησε να παραμένει, εκκλησιαστικά, διοικητικά και δικαστικά, στη βαρονία της Μεσσηνίας που έφθανε και μέχρι τον Αλφειό. Όμως, εκτός απ’ την εκκλησιαστική υπαγωγή που συνεχίζει να παραμένει στη μητρόπολη Χριστιανουπόλεως, οι άλλες δυο ανατέθηκαν στο γειτονικό νομό Ηλείας. Η διοικητική από το 1938 και η δικαστική από το 1993. Ακολούθησε τα 18 χωριά και κωμοπόλεις της επαρχίας Ολυμπίας
11.Η Λυνίσταινα, λόγω του κάστρου της, υποδουλώθηκε τελευταία στους Τούρκους το 1460. Ανήκε στον Καζά Φαναρίου, αλλά και η ίδια ήταν επιπέδου Υποκαζά με Τούρκο Μουλά κι ενισχυμένες αρμοδιότητες για τα γειτονικά χωριά μέχρι το ποτάμι Νέδα. Η ανακατάληψη της Λυνίσταινας το 1689 από τους Φράγκους, που τη βρήκε με 42 κατοίκους, της έδωσε νέα ώθηση, κι αυτό αποδείχθηκε από τη σκληρή μάχη δια την επανασκλάβωσή της, στο κάστρο το 1715, όπου καθιερώθηκε ως ηρωίδα και η Φιλάνθη κόρη του Νικολού Καράλη. Προτομή της κοσμεί την κεντρική πλατεία του χωριού από το 1975 με μέριμνα του Συνδέσμου Αποδήμων Λυνιστιάνων, ενώ το σπίτι της λειτούργησε ως πρώτο κοινοτικό σχολείο του χωριού στη δεκαετία του 1840. Σήμερα επιζούν, μονάχα, κάποια από τα ερείπια αυτού του σπιτιού, του οποίου ιδιοκτήτες έλαβαν ενεργό μέρος και στα χρόνια της Παλιγγενεσίας.
Το τέλος του κάστρου και της Λυνίσταινας ήλθε με την Ορλωφική επανάσταση, όταν μετά την αποχώρηση των Ρώσων με τη συνθήκη «Κιουτσούκ Καϊναρτζή» το 1774, το έκαψαν για να μην είναι πλέον λειτουργικό. Αναρίθμητα οστά υπήρχαν κι εξακολουθούν να υπάρχουν ολόγυρα του κάστρου και στους πρόποδες του βουνού. Μέχρι τότε τους προστάτευαν οι ίδιοι οι Τούρκοι μέσα σ’ αυτό απ’ τις ληστρικές επιδρομές των ομοεθνών τους. Τότε σκοτώθηκαν σχεδόν όλοι οι Λυνιστιάνοι. Άλλοι στο «Αλωνάκι» πιο πάνω από του Κουφόπουλου και την Ανδρίτσαινα κι άλλοι στη Ρακκαλίνα, όπου τους πρόφθασαν καθώς έτρεχαν κυνηγημένοι προς το βουνό Κουκούρεβο. Στη μάχη που δόθηκε εκεί σώθηκαν μονάχα δυο, ενώ ο χώρος αυτός εξακολουθεί να ονομάζεται «Φονιάς». Αργότερα, οι νεώτεροι έχτισαν εκκλησάκι και το ονόμασαν «Παναγίτσα» για να μεσιτεύει την αυτοθυσία τους. Συνολικά, διασώθηκαν γύρω στα 20 άτομα Λυνιστιάνοι, γι’ αυτό και το χωριό ενισχύθηκε μ’ αρκετούς εκτοπισμένους, απ’ άλλες περιοχές της Πελοποννήσου. Περίπου 25 σε μια τετραετία. Έτσι, παλαιοί και νέοι το 1779 ξεκίνησαν αδελφομένα την κοινή τύχη και δράση τους στη Λυνίσταινα και στην περιοχή της. Όμως ποτέ δεν αποχωρίστηκαν του κάστρου, το οποίο ήταν το πατρογονικό ορμητήριό τους.
12.Στην επανάσταση του 1821, η Λυνίσταινα ξεκίνησε με 25 περίπου άτομα- τα οποία ως το πέρας της προσέγγισαν τα 40- και με τρεις αρχηγούς. Και οι τρεις υπέγραφαν ως «Λυνιστιάνοι» προτάσσοντας το μικρό τους όνομα. Απ’ αυτούς, ο μεν Λάμπρος υπόγραψε το συνυποσχετικό στο Πούσι του Λάλα να παραχωρείται στον Αγώνα μονάχα το δέκατον της σοδειάς την 9η Ιουνίου του πρώτου έτους της Ελευθερίας, ως «Λάμπρος Λυνιστιάνος», ο δε Γιάννης τη διακήρυξη του Αλφειού περί υπακοής των στρατιωτών τους στον αρχηγό τους Τζαν. Χριστόπουλο την 1η Μαϊου 1824,ως «Γιάννης Λυνιστιάνος». Εκτός αυτών, η Λυνίσταινα στον Αγώνα είχε δυο φονευθέντες, έξι τραυματίες, αλλά κι έντονη συμμετοχή του άμαχου κόσμου της.
13.Με την Ανεξαρτησία, το χωριό αριθμούσε γύρω στα 70 σπίτια (καλύβες). Τέσσερα επιζούν ακόμα. Τα νέα 117 σπίτια έγιναν για την εποχή κατάλληλα, επαρκή και σύγχρονα. Συγχρόνως δε, απόχτησαν κι αξιόλογες εκκλησίες. Την ενοριακή Παναγία και τον άγιο Νικόλαο, καθώς και το εξωκλήσι του Αγ. Γεωργίου πλησίον της περιοχής «Βουτί». Επίσης έχτισαν και δυο δημοτικά σχολεία. Το πρώτο το 1905 με δικά τους χρήματα, που σήμερα λειτουργεί ως Πνευματικό Κέντρο και το δεύτερο το 1966 με κρατική βοήθεια, όμως κι αυτό έπαψε να λειτουργεί από το 1994. Όλα τα κτίσματα έχουν αναπτυχθεί από τον Φράγκικο πύργο, δεξιά κι αριστερά του ρυακιού μέχρι το ύψος της Πανώβρυσης, όπου και η κεντρική πλατεία, με το ηρώον των Πεσόντων και την προτομή της ηρωίδας Φιλάνθης.
***
Η διοικητική υπαγωγή του συνέχισε να είναι ξανά με τη γειτονική της Φιγαλία (Παύλιτσα) στο Δήμο Φιγαλείας (Ζούρτσα). Σ’ όλο αυτό το διάστημα οι οικισμοί «Δραγώγιον» και «Καστρούγκαινα» υπαγόντουσαν για το μητρώο αρρένων στη Λυνίσταινα. Το 1914 αποτέλεσε ιδιαίτερη κοινότητα, όπου εκτός του Δραγωγίου και της Καστρούγκαινα κι ο Μουντράς, πρώτο χωριό μετά τη Ν. Φιγαλεία. Όμως η οργάνωση αυτή δεν εξυπηρετούσε, μ’ αποτέλεσμα ο μεν Μουντράς να μην αποκτήσει ποτέ σχέση με τη Λυνίσταινα, τα δε υπόλοιπα δυο το 1920 να δημιουργήσουν δικές τους κοινότητες, για να χωριστεί και πάλι με τη Φιγαλία, λόγω «Καποδίστρια» το 1999. Η Λυνίσταινα στην Ανδρίτσαινα κι εκείνη στη Ν. Φιγαλία.
14. Σύμφωνα μ’ απογραφές τ’ ανθρώπινο δυναμικό της Λυνίσταινας ήταν: (1689) (Korner) 42, (1700) Grimani 74, (1830) επί Καποδίστρια 82, (1861) 305, (1889) 379, (1907) 407, (1940) 440, (1951) 436, (1961) 367, (1971) 215, (1981) 142, (1991) 132, (2001) 174.
15.Σ’ όλα αυτά τα χρόνια, ως Κοινότητα, η Λυνίσταινα, ακολούθησε τον γενικότερο εκσυγχρονισμό της περιοχής. Εκτός από την κοινότητα, είχε κι εξακολουθεί να’χει εκκλησιαστική ενορία, είχε αγροφύλακα, γραμματέα κοινότητας και σχολείο μέχρι και το 1994. Το 1936 απόκτησε Σύνδεσμο Αποδήμων Λυνιστιάνων μ’ έδρα του την Αθήνα. Ο Σύνδεσμος έχει δραστηριοποιήσει τα «απανταχού» μέλη του, με πολλά και σημαντικά έργα, με τελευταίο το επιμελημένο «τουριστικό περίπτερο» στην κεντρική αναμορφωμένη πλατεία, και την 3μηνιαία εφημερίδα «ΛΥΝΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΩΝΗ» που λειτουργεί από το 1995, ως συνδετικός κρίκος ένωσης των μελών και φίλων.
***
Για την ένωση των συμπατριωτών, αποδήμων και ντόπιων, ο Σύνδεσμός του, σε συνεργασία με τους Τοπικούς Άρχοντες, πραγματοποιεί στη Λυνίσταινα, εκτός των εκδηλώσεών του στην Αθήνα: (α) 2ήμερη γιορτή το 15Αύγουστο με τον τίτλο «Αντάμωμα» των συμπατριωτών, (β) γιορτή των νέων προσφορά συμπατριώτη της Αμερικής, (γ) «γιορτή της μάνας» του Αγίου Δημητρίου τιμητικά για τους ζώντες στη Λυνίσταινα και (δ) γιορτή πανηγυρική στο εξωκλήσι του Αγ. Γεωργίου.
16. Άξια επίσκεψης: Οι πλατείες «Πανώβρυση» και «Κατώβρυση», το δεντροσκέπαστο ρυάκι με τα συνεχή πέτρινα σκαλιά του, ο νερόμυλος των ΜαρκοΣμυρναίων, ο Φράγκικος πύργος, το Πνευματικό Κέντρο, το «Λενικό», το Κεφαλόβρυσο με την πηγή και το μύλο του, καθώς και το κάστρο, για το οποίο υπάρχει δρόμος προσέγγισης μέχρι τα 500 μέτρα, που προβλέπεται να επεκταθεί στα επιτρεπόμενα όρια εγγύτητάς του. Τέλος, υπάρχουν μονοπάτια - δημιουργούνται συνέχεια κι άλλα-, για τη δυνατότητα αναγνώρισης, με τα πόδια, ολόκληρης αυτής της όμορφης, ιστορικής κι ελκυστικής Λυνιστιάνικης περιοχής με την απεριόριστη φιλοξενία της. Γι’ αυτό
και οι Λυνιστιάνοι αποκαλούνται από τον προπροηγούμενο αιώνα «περηφανίτσες»
1.Η φύση έχει χαράξει με ιδιαίτερη ακρίβεια τα γεωγραφικά όρια της Λυνίσταινας. Της έδωσε οροσειρές με ξεπεταγμένες βουνοκορφές, ποτάμι βαθύ μ’ αρκετούς παραπόταμους, πλαγιές ολόκληρες που μαγνητίζονται από την ανατολή του ήλιου, αλλά κι από την απεραντοσύνη προς τη χρυσαφένια δύση του. Εκείνο όμως που δεν είναι γνωστό με την απόλυτη ακρίβειά του είναι οι άνθρωποι που την κατοίκησαν, οι φυλές που πέρασαν, οι βάρβαροι που την υποδούλωσαν, το δίκτυο των οικισμών και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν, ο πολιτισμός που δημιουργήθηκε κοκ. Τα γραπτά είναι λίγα και τα ερείπια εξακολουθούν βέβαια να γοητεύουν, αλλά, αυτονομημένα απ’ το παρελθόν τους, δεν βοηθούν με σαφήνεια για το τι υπήρξαν, τι δόξασαν και από ποιους βρίσκονται στην παρούσα καταστραμμένη μορφή τους; Η λαμπρότητά τους έχει αλλοιωθεί και τα υλικά τους πλέον φθαρμένα και χωρίς ν’ ανταποκρίνονται στην ολότητά τους. Παρά ταύτα εμείς επιδιώκουμε και θα επιδιώκουμε να μπούμε στ’ άδυτά τους. Έτσι, λοιπόν, για το σκοπό της ιστοσελίδας του Δήμου μας, αναφέρονται, σαν εκκίνηση της αξιέπαινης πρωτοβουλίας του, αυτά που κρίνονται επαρκή κι απαραίτητα.
***
Η Λυνίσταινα, με υψόμετρο 820 μ, βρίσκεται στον «δυτικό ορίζοντα» της Ανδρίτσαινας και σ’ απόσταση 10 χλμ απ’ αυτή, η δε σύνδεσή της, που εκτείνεται και προς το άλλο κεφαλοχώρι «Ν. Φιγαλεία», γίνεται με σύγχρονη αμαξιτή οδό.
Είναι χωριό με τη δική του ομορφιά, μέσα στη δεντροσκέπαστη ρεματιά του ποταμιού «Ιάρδανου», του οποίου η σημερινή ονομασία είναι «Αλαμάνα». Όμως στη διαδρομή του έχει δυο ακόμα σημαντικές τοπικές ονομασίες. «Τζαφέρη» και «Ρεμαντάνι». Τούτο, καθώς κατεβαίνει με το λιγοστό νερό, εκτός των βροχοπτώσεων, στη βαθιά και κακοτράχαλη πορεία του, αποτελεί τη βάση για τη Λυνιστιάνικη περιοχή, γιατί τη χωρίζει σε δυο ισοδύναμες υποπεριοχές.
Η αριστερή πλευρά, προς το ποτάμι, τη Νέδα, υψώνεται μέχρι την κορυφογραμμή Ρακκαλίνα, Κουκούρεβο, Άϊ Λιά και Βίγλα. Αντίστοιχα η άλλη η δεξιά του με όριο τη συνεχόμενη οροσειρά από Γριάς τη Ράχη, Ανάληψη, Βιγλοβούνια και Αμμουδαρόλακκα καταλήγει στο Κάστρο, πάνω στην πιο ψηλή κορυφή του βουνού με υψόμετρο 1344 μ. Από εκεί συνεχίζει προς την απέναντι πλευρά για να σχηματίσει τετράπλευρο με συνολική έκταση 10-11² χλμ. Ο χώρος ανομοιόμορφος, χωρίς ομαλή συνέχεια κι αν δεν θα ‘χε παραβιαστεί από την ανθρώπινη παρέμβαση θα ήταν απέραντο δάσος με πουρνάρια, οξιές και πλατάνια, όπως και στην αρχαιότητα, όταν ονομαζόταν και «βελανοφόρος» περιοχή.
2.Το καλλιεργήσιμο ποσοστό της, που δεν ξεπερνάει το 20% στην πλειονότητά του ξερικό, προστατεύεται από αιωνόβια πετροπέζουλα για να παράγει όλα τα είδη των δημητριακών με κυριότερα το σιτάρι και το αραποσίτι, αλλά και να φυτεύονται ήμερα δέντρα, αμπέλια και θερινά περιβόλια μικρής έκτασης. Στο υπόλοιπο 80% εκτρέφονται κατοικίδια, υποζύγια και γιδοπρόβατα, τα οποία τους προηγούμενους αιώνες ξεπερνούσαν τις 14.000, διάσπαρτα σε 120 τουλάχιστον αγροικίες. Κι αυτή η συνύπαρξη, Γεωργίας και Κτηνοτροφίας, επέβαλε το διαχωρισμό τους σε δυο τομείς, αποκαλούμενοι «ζεκσιές», για να περιορίζονται οι δυσμενείς αλληλοεπιδράσεις, με όριό τους τον κεντρικό δρόμο.
3.Το κλίμα ορεινό, με διακριτές και τις τέσσερις εποχές. Εντονότερος ο χειμώνας, που το χιόνι παραλύει τη διακίνηση της ζωής γι’ αρκετές ημέρες. Οι άνεμοι, οι βροχές, η ξηρασία και η υγρασία, διαιρούν τη Λυνιστιάνικη περιοχή από «τόπο σε τόπο» και ρυθμίζουν την εργασία και την ανάπαυση των κατοίκων κατά τρόπο ιδιαίτερα «επιχωριάζοντα». Γι’ αυτό, τουλάχιστον από τη δημιουργία του Ελληνικού Κράτους, οι περισσότερες στάνες ξεχειμώνιαζαν σε θερμότερα κλίματα, κάτω από τη Νέα Φιγαλία κι αργότερα στη γειτονική «Μεσσένια». Επέστρεφαν όλες μαζί και γιόρταζαν το πανηγύρι του Αγίου Γεωργίου, οπότε και ξανάρχιζε η ζωντάνια του χωριού για το επόμενο εξάμηνο.
4.Η περιοχή, έχει το πλεονέκτημα να διαθέτει γύρω στις 120 καταγεγραμμένες μικρές και μεγάλες πηγές, εκ των οποίων τέσσερις οι μεγαλύτερες. Μέσα στο χωριό την πηγή της «Πανώβρυσης», στο «Κεφαλόβρυσο», στο «Γαρδικάκι» και το «Μαυροπήγαδο». Η πηγή εντός του χωριού και το Κεφαλόβρυσο, λειτουργούσαν για τους περισσότερους μήνες το χρόνο και ως νερόμυλοι. Επίσης, με την πηγή της «πανώβρυσης», τους θερινούς μήνες την ημέρα ποτιζόντουσαν οι κήποι και τη νύχτα τα χωράφια κάτω από το χωριό, Μπούρα, Κάπελλες, Βρυσούλα κλπ. Το νερό αυτό από το 1980 έχει μεταφερθεί στα σπίτια κι από το 2003 ενισχύθηκε απ’ την πηγή στο Γαρδικάκι. Νερόμυλοι λειτουργούσαν και κατά μήκος του ποταμιού μ’ αρχή τους στο Ρεμαντάνι μέχρι τη Βερβιτσάνικη διαδρομή, όπου λειτουργούσαν συγχρόνως περισσότεροι από έξι.
Ακόμα, ανάμεσα στις 120 πηγές, και 4 με ιαματικές ιδιότητες. Η μια στο βορειοδυτικό τείχος του κάστρου της, η άλλη στο Γαρδικάκι, η τρίτη στην Κοκκορεβυθιά της Ρακκαλίνας και η τέταρτη ανατολικότερα από του «Λύκου τα Παλιάμπελα» κάτω από τον αμαξιτό δρόμο.
5.Τα ήθη κι έθιμα ήταν όπως και της υπόλοιπης περιοχής, μ’ έντονο το συναίσθημα της ηθικής και του σεβασμού προς στην απερχόμενη τρίτη ηλικία, που άρχιζε από τα 55 χρόνια τους και κυρίως όταν είχαν ολοκληρώσει τις οικογενειακές τους υποχρεώσεις. Ο περιορισμένος αριθμός μεταναστεύσεων και η επιδίωξη για πολυμελείς οικογένειες συνέβαλαν στο γρήγορο μεγάλωμα του χωριού. Αυτό βέβαια είχε σαν συνέπεια την ανάγκη ανάπτυξης σχέσεων με τα γειτονικά χωριά σε γάμους, βαφτίσια και κουμπαριές. Πολλά αγόρια παντρεύτηκαν στα Πετράλωνα και πολλές νύφες ήλθαν από του Σκληρού. Έτσι, τα ήθη κι έθιμα επανατροφοδοτούντο χωρίς διακοπή.
6.Ήταν, η Λυνίσταινα, το κυρίαρχο χωριό ή πόλη στην ίδια περιοχή, όμως συγχρόνως υπήρχαν κι άλλοι οικισμοί, πάνω από 8, με κυριότερους τρεις. Τη «Μούσγα» δυτικά και κοντά στο Κάστρο, του «Σκιαδά» στ’ ομώνυμο τοπωνύμιο δίπλα απ’ το κεντρικό ποτάμι και στους πρόποδες των βουνών Βίγλα και Αϊ-Λια και το διατηρηθέν ως «Ελληνικό», χωρίς γνώση τού τότε ονόματός του στη μισγάγκεια Ανάληψης –Κουκούρεβου –Βίγλας και στο ύψος της σημερινής μικροκοιλάδας «Καλαμιώνα», απ’ όπου ξεκινάει και το κεντρικό ποτάμι.
***
Η Μούσγα επέζησε όσο λειτουργούσε το κάστρο μ’ αρκετά ακόμα ερείπια, του Σκιαδά γύρω στα 1320 μΧ μεταστεγάστηκε στην Ηλεία κι αργότερα στη σημερινή του θέση στην περιοχή Αχαϊας, διατηρώντας το ίδιο όνομα,. Έχουν όμως, αντισταθεί στο χρόνο, το νεκροταφείο και δυο απ’ τις εκκλησίες του, αλλά σήμερα βρίσκονται στην πιο εξαντλητική τους κατάσταση. Αιτία οι εκχερσώσεις μέχρι «των εσχατιών» τους του 1946-48. Κι όσο για το «Ελληνικό» έχει πλέον προσχωθεί. Κάποιες πέτρες που «εμφανίζονται» και «επανακρύβονται» κατά καιρούς, ίσως ν’ ανήκουν σ’ αυτόν τον οικισμό.
7.Η Λυνίσταινα φαίνεται πως υπήρξε στον ίδιο σχεδόν χώρο από την εποχή του Ομήρου. Ο βίος της χάνεται στο ψηλαφητό σκότος της μακρινής ιστορίας. Ακαθόριστος κι απροσδιόριστος είναι ο αριθμός και το όνομα των διαφόρων φύλλων που έζησαν στη Λυνιστιάνικη περιοχή. Αναμφίβολα, είχε συνδέσει την τύχη της με το Φιγαλικό Κράτος του Αρκαδικού Κοινού και ήταν η δεύτερη μεγάλη πόλη του. Η Φιγαλία από τ’ ανατολικά και η Λυνίσταινα από δυτικά ήλεγχαν τις μακριές οροσειρές, αλλά και τα δυο σημαντικά ποτάμια. Η πρώτη τη Νέδα και η δεύτερη τον Ιάρδανο. Γι’ αυτό και η Λυνίσταινα είχε κτισθεί, στη θέση που σήμερα ονομάζεται «Λενικό». Με το «Κάστρο» και το «Ελληνικό», που δημιουργούσαν ένα ισοσκελές τρίγωνο με κορυφή την ίδια, ελεγχόταν ολόκληρη η ποταμιά, γιατί επιπρόσθετα υπήρχαν κι άλλοι οικισμοί δυτικά της Λυνίσταινας, υπαγόμενοι σ’ αυτή.
***
Συγχρόνως ήταν το υπογάστριο της Φιγαλίας,, γιατί όποιος κατείχε αυτούς τους ορεινούς όγκους ήταν κύριος και των αντίστοιχων πεδινών. και το Φιγαλικό Κράτος είχε την ατυχία να βρίσκεται ανάμεσα στις εμπόλεμες πόλεις Σπάρτη και Ήλιδα. Κι αυτό το πλεονέκτημα το πλήρωσε το 659 πΧ με την υποδούλωσή της στην πρώτη, για να απελευθερωθεί αργότερα με τη βοήθεια, αλλά και με τη θυσία 100 Ορεσθασίων (από τη δυτική πλευρά της Μεγαλόπολης), σύμφωνα με το χρησμό.
8.Το αρχικό της όνομα, όπως έχει αναφερθεί από το 1973 και στα «Ολυμπιακά χρονικά» Δ΄ τόμος από το Λυνιστιάνο δάσκαλο στη Μαράσλειο και συγγραφέα Ανδρέα Σπ. Παπανδρέου, ήταν «Λυκίσταινα». Κι ανάμεσα στα υπόλοιπα γράφει: «Η ετοιμολογία της λέξεως πρέπει μάλλον να αναζητηθή στη λέξη λύκη (φως, λάμψη), από την οποία παράγονται οι λέξεις, λυκόφως, λυκαυγές, Λύκαιο, Λυκαβηττός (λύκη-βαίνω), λύχνος κλπ. Κτισμένη η Λυνίσταινα στην ανατολική πλευρά του βουνού πλημμυρίζεται από το άπλετο φως του ήλιου, που ανατέλλει από το Λύκαιο. Στην αρχική λέξι Λυκίσταινα για το ευηχότερο το «κ» ετράπη σε «ν» κι έγινε Λυνίσταινα. Όλες οι άλλες εκδοχές για την ονομασία της πρέπει μάλλον ν’ αποκλειστούν...». Όμως έντονη είναι και μια δεύτερη εκδοχή, η οποία έχει σχέση με την πόλη Φιγαλία.. Λόγω της στρατηγικής θέσης τους, η μια τιμούσε τη μνήμη του «Φίγαλου» και η άλλη του «Λύκιου», παιδιά του Λυκάονα, γιατί, όπως έχει αναφερθεί και οι δυο ήταν σύγχρονες και προχωρούσαν μ’ αδελφική σχέση. Ίσως, γι’ αυτό και το κτίσιμο του «Επικούριου Απόλλωνα» στο τελευταίο τέταρτο του 5ου πΧ αιώνα, έγινε ανάμεσα στις δυο αυτές πόλεις, ακόμα με ακμή.
9.Βέβαια, η πάροδος των αιώνων και κυρίως ο επιδρομικός κι εποικιστικός ρόλος των Σλαύικων κι Αλβανικών φύλλων στην περιοχή, έφεραν τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Και σ’ αυτή τη φάση, όπως φαίνεται, η Λυκίσταινα είχε ακόμα τον πρώτο λόγο, γι’ αυτό οι νέοι έποικοί της καταβεβλημένοι εγκαταστάθηκαν στον ανατολικότερο λόφο 600 μ. απ’ αυτή, αποκαλούμενος «Πετρουλάς». Επίσης, εγκαταστάθηκαν στου «Σκιαδά» καθώς και στα απέναντι «Βουτιά» στους πρόποδες του Κουκούρεβο, όπως μαρτυρούν τα πολλά τοπωνύμια τους. «Μπανίτσα», «Σκουρχιές», «Ρουπάκι», «Βουτί» «Ρακαλίνα», «Σκούντρα», «Λιτσάς», «Καθίγκλες» κοκ, αλλά και τα εξίσου πολλά ξεχασμένα νεκροταφεία σ’ αυτούς τους χώρους.. Τότε κατασκήνωναν σε πρόχειρες καλύβες, κι ο Αντώνιος Κεραμόπουλος στο βιβλίο του «Οι Έλληνες και οι βόρειοι γείτονες», έχει καταχωρήσει για τους Σλαύους. «Οικούσι δε εν καλύβαις οικτραίς διεσκηνημένοι μεν απ’ αλλήλων, αμείβουσιν ως τα πολλά τον της επικοίσεως χώρον».
Έτσι, για τη Λυνίσταινα η δυναμικότητα του παλιού κόσμου της συνέβαλε στην αφομοίωση των νεώτερων, για να συνεχίσουν με το ίδιο όνομα, έστω και με την παραφθορά του σε «ΛυΝίσταινα». Βέβαια στο Γαλλικό Χρονικό, για το οποίο θα γίνει αναφορά και στην επόμενη παράγραφο, έχει δακτυλογραφηθεί ως Lignycina (Λιγκνύσινα), κι αυτό μαρτυρεί, (άν έχει μεταφερθεί ορθά από το πρωτότυπο χειρόγραφο), πως μέσα στη λέξη υπήρχε και το «ύψιλον». Έτσι ενισχύεται πως μέχρι τότε ονομαζόταν «Λυκίσταινα», που σιγά-σιγά και λόγω του εύηχου, π’ αναφέρει ο Ανδρέας Σπ Παπανδρέου, ενισχύθηκε ως «Λυνίσταινα», για να επισημοποιηθεί το 1913 και με σχετική κυβερνητική απόφαση (ΦΕΚ200/1913).
10.Η Λυνίσταινα, με την άφιξη των Φράγκων, μάλλον το 1209, γνώρισε μεγάλη άνοδο, αλλά και την ουσιαστική καταστροφή της. Σ’ αυτό βοήθησαν τρία σημαντικά γεγονότα: Το πρώτο ήταν το πλεονέκτημα της Λυνίσταινας πως βρισκόταν δίπλα από τα σύνορα του «Δεσποτάτου του Μορέως» μετά την ανακατάληψη της Πελοποννήσου το 1263-65. Τα όρια υπολογίζεται πως έφθαναν μέχρι την κορυφογραμμή της Ρακκαλίνας. - Κουκούρεβο. Το δεύτερο η συνεχής αξιοποίηση, λειτουργία και ζωντάνια του κάστρου κι επειδή τη βονοκορυφή του, με ύψος 1344 μ, την κτυπούν όλοι οι αέρηδες αξιοποίησαν τα 500 και πλέον λιθόκτιστα μικρά σπίτια, τον ανεμόμυλο, τη στέρνα για νερό, καθώς και τη μικρή ιαματική πηγή. Για το κάστρο αυτό πολλοί υποστηρίζουν (Ι. Σαρρής, Διον. Ζακυθινός, Κοσμόπουλος κά) πως είναι το κάστρο Αράκλοβο, το τελευταίο από τα 12 κάστρα που υπήρχαν από τις προηγούμενες εποχές όταν οι Φράγκοι κατέλαβαν την Πελοπόννησο.. Γεγονός είναι πως για την ανασκευή του Λυνιστιάνικου έχουν χρησιμοποιηθεί πολλές εμφανείς βάσεις του παλιού του τείχους. Και το τρίτο, ο πύργος στο κάτω μέρος του χωριού του 1289-91. Όλ’ αυτά μαζί συνέβαλαν στο να την προωθήσουν σε δυναμικό κέντρο του «κράτους των Σκορτών», μ’ εμπόριο, διακίνηση ιδεών, αλλά και με πληθυσμό 4000 κατοίκους.
***
Μ’ αυτή της την ιδιαιτερότητα, υποχρεώθηκαν να συγκεντρωθούν, εκεί, οι Σκορτινοί ηγέτες για να οργανώσουν επανάσταση κατά των Φράγκων το 1305, επειδή ο ηγεμόνας τους, επέβαλε δυσβάστακτους φόρους, όπως το αναφέρει το γαλλικό χρονικό του Μορέως (Chronique de Moree, 1204-1305). Οι Έλληνες του Μιστρά που κλήθηκαν σε βοήθεια αναχαιτίσθηκαν από τους Φράγκους, γιατί καθυστέρησαν γκρεμίζοντας τα κάστρα της διαδρομής, ανάμεσα στα οποία και της Θεισόας κι έτσι απώλεσαν τον αιφνιδιασμό. Τότε ήταν και η αρχή της συρρίκνωσης και καταστροφή της Λυνίσταινας, την οποία και ισοπέδωσαν.
Παρ’ όλα αυτά μ’ αυτή την επίθεση, αποδείχθηκαν: Η αδυναμία των Βυζαντινών για ν’ αντιμετωπίζουν εχθρικές δυνάμεις, η ικανότητα των Φράγκων σε γρήγορους ανασχηματισμούς των δυνάμεών της για θριαμβευτικά αποτελέσματα, αλλά και η διορατικότητα των Τούρκων να μελετούν και ν’ αξιοποιούν τα τρωτά και των δυο, Φράγκων κι Έλληνων, με το γνωστό αποτέλεσμα της υποδούλωσής των. Κι αυτό, τ’ αποτέλεσμα, εξακολούθησε να επιδρά στις συνειδήσεις όλων των κατοίκων της περιοχής, μεταδίδοντας το διαχρονικό μήνυμα «τον υπέρ πάντων αγώνα» για την ανεξαρτησία τους.
***
Όλα της τα χρόνια, η Λυνίσταινα, εξακολούθησε να παραμένει, εκκλησιαστικά, διοικητικά και δικαστικά, στη βαρονία της Μεσσηνίας που έφθανε και μέχρι τον Αλφειό. Όμως, εκτός απ’ την εκκλησιαστική υπαγωγή που συνεχίζει να παραμένει στη μητρόπολη Χριστιανουπόλεως, οι άλλες δυο ανατέθηκαν στο γειτονικό νομό Ηλείας. Η διοικητική από το 1938 και η δικαστική από το 1993. Ακολούθησε τα 18 χωριά και κωμοπόλεις της επαρχίας Ολυμπίας
11.Η Λυνίσταινα, λόγω του κάστρου της, υποδουλώθηκε τελευταία στους Τούρκους το 1460. Ανήκε στον Καζά Φαναρίου, αλλά και η ίδια ήταν επιπέδου Υποκαζά με Τούρκο Μουλά κι ενισχυμένες αρμοδιότητες για τα γειτονικά χωριά μέχρι το ποτάμι Νέδα. Η ανακατάληψη της Λυνίσταινας το 1689 από τους Φράγκους, που τη βρήκε με 42 κατοίκους, της έδωσε νέα ώθηση, κι αυτό αποδείχθηκε από τη σκληρή μάχη δια την επανασκλάβωσή της, στο κάστρο το 1715, όπου καθιερώθηκε ως ηρωίδα και η Φιλάνθη κόρη του Νικολού Καράλη. Προτομή της κοσμεί την κεντρική πλατεία του χωριού από το 1975 με μέριμνα του Συνδέσμου Αποδήμων Λυνιστιάνων, ενώ το σπίτι της λειτούργησε ως πρώτο κοινοτικό σχολείο του χωριού στη δεκαετία του 1840. Σήμερα επιζούν, μονάχα, κάποια από τα ερείπια αυτού του σπιτιού, του οποίου ιδιοκτήτες έλαβαν ενεργό μέρος και στα χρόνια της Παλιγγενεσίας.
Το τέλος του κάστρου και της Λυνίσταινας ήλθε με την Ορλωφική επανάσταση, όταν μετά την αποχώρηση των Ρώσων με τη συνθήκη «Κιουτσούκ Καϊναρτζή» το 1774, το έκαψαν για να μην είναι πλέον λειτουργικό. Αναρίθμητα οστά υπήρχαν κι εξακολουθούν να υπάρχουν ολόγυρα του κάστρου και στους πρόποδες του βουνού. Μέχρι τότε τους προστάτευαν οι ίδιοι οι Τούρκοι μέσα σ’ αυτό απ’ τις ληστρικές επιδρομές των ομοεθνών τους. Τότε σκοτώθηκαν σχεδόν όλοι οι Λυνιστιάνοι. Άλλοι στο «Αλωνάκι» πιο πάνω από του Κουφόπουλου και την Ανδρίτσαινα κι άλλοι στη Ρακκαλίνα, όπου τους πρόφθασαν καθώς έτρεχαν κυνηγημένοι προς το βουνό Κουκούρεβο. Στη μάχη που δόθηκε εκεί σώθηκαν μονάχα δυο, ενώ ο χώρος αυτός εξακολουθεί να ονομάζεται «Φονιάς». Αργότερα, οι νεώτεροι έχτισαν εκκλησάκι και το ονόμασαν «Παναγίτσα» για να μεσιτεύει την αυτοθυσία τους. Συνολικά, διασώθηκαν γύρω στα 20 άτομα Λυνιστιάνοι, γι’ αυτό και το χωριό ενισχύθηκε μ’ αρκετούς εκτοπισμένους, απ’ άλλες περιοχές της Πελοποννήσου. Περίπου 25 σε μια τετραετία. Έτσι, παλαιοί και νέοι το 1779 ξεκίνησαν αδελφομένα την κοινή τύχη και δράση τους στη Λυνίσταινα και στην περιοχή της. Όμως ποτέ δεν αποχωρίστηκαν του κάστρου, το οποίο ήταν το πατρογονικό ορμητήριό τους.
12.Στην επανάσταση του 1821, η Λυνίσταινα ξεκίνησε με 25 περίπου άτομα- τα οποία ως το πέρας της προσέγγισαν τα 40- και με τρεις αρχηγούς. Και οι τρεις υπέγραφαν ως «Λυνιστιάνοι» προτάσσοντας το μικρό τους όνομα. Απ’ αυτούς, ο μεν Λάμπρος υπόγραψε το συνυποσχετικό στο Πούσι του Λάλα να παραχωρείται στον Αγώνα μονάχα το δέκατον της σοδειάς την 9η Ιουνίου του πρώτου έτους της Ελευθερίας, ως «Λάμπρος Λυνιστιάνος», ο δε Γιάννης τη διακήρυξη του Αλφειού περί υπακοής των στρατιωτών τους στον αρχηγό τους Τζαν. Χριστόπουλο την 1η Μαϊου 1824,ως «Γιάννης Λυνιστιάνος». Εκτός αυτών, η Λυνίσταινα στον Αγώνα είχε δυο φονευθέντες, έξι τραυματίες, αλλά κι έντονη συμμετοχή του άμαχου κόσμου της.
13.Με την Ανεξαρτησία, το χωριό αριθμούσε γύρω στα 70 σπίτια (καλύβες). Τέσσερα επιζούν ακόμα. Τα νέα 117 σπίτια έγιναν για την εποχή κατάλληλα, επαρκή και σύγχρονα. Συγχρόνως δε, απόχτησαν κι αξιόλογες εκκλησίες. Την ενοριακή Παναγία και τον άγιο Νικόλαο, καθώς και το εξωκλήσι του Αγ. Γεωργίου πλησίον της περιοχής «Βουτί». Επίσης έχτισαν και δυο δημοτικά σχολεία. Το πρώτο το 1905 με δικά τους χρήματα, που σήμερα λειτουργεί ως Πνευματικό Κέντρο και το δεύτερο το 1966 με κρατική βοήθεια, όμως κι αυτό έπαψε να λειτουργεί από το 1994. Όλα τα κτίσματα έχουν αναπτυχθεί από τον Φράγκικο πύργο, δεξιά κι αριστερά του ρυακιού μέχρι το ύψος της Πανώβρυσης, όπου και η κεντρική πλατεία, με το ηρώον των Πεσόντων και την προτομή της ηρωίδας Φιλάνθης.
***
Η διοικητική υπαγωγή του συνέχισε να είναι ξανά με τη γειτονική της Φιγαλία (Παύλιτσα) στο Δήμο Φιγαλείας (Ζούρτσα). Σ’ όλο αυτό το διάστημα οι οικισμοί «Δραγώγιον» και «Καστρούγκαινα» υπαγόντουσαν για το μητρώο αρρένων στη Λυνίσταινα. Το 1914 αποτέλεσε ιδιαίτερη κοινότητα, όπου εκτός του Δραγωγίου και της Καστρούγκαινα κι ο Μουντράς, πρώτο χωριό μετά τη Ν. Φιγαλεία. Όμως η οργάνωση αυτή δεν εξυπηρετούσε, μ’ αποτέλεσμα ο μεν Μουντράς να μην αποκτήσει ποτέ σχέση με τη Λυνίσταινα, τα δε υπόλοιπα δυο το 1920 να δημιουργήσουν δικές τους κοινότητες, για να χωριστεί και πάλι με τη Φιγαλία, λόγω «Καποδίστρια» το 1999. Η Λυνίσταινα στην Ανδρίτσαινα κι εκείνη στη Ν. Φιγαλία.
14. Σύμφωνα μ’ απογραφές τ’ ανθρώπινο δυναμικό της Λυνίσταινας ήταν: (1689) (Korner) 42, (1700) Grimani 74, (1830) επί Καποδίστρια 82, (1861) 305, (1889) 379, (1907) 407, (1940) 440, (1951) 436, (1961) 367, (1971) 215, (1981) 142, (1991) 132, (2001) 174.
15.Σ’ όλα αυτά τα χρόνια, ως Κοινότητα, η Λυνίσταινα, ακολούθησε τον γενικότερο εκσυγχρονισμό της περιοχής. Εκτός από την κοινότητα, είχε κι εξακολουθεί να’χει εκκλησιαστική ενορία, είχε αγροφύλακα, γραμματέα κοινότητας και σχολείο μέχρι και το 1994. Το 1936 απόκτησε Σύνδεσμο Αποδήμων Λυνιστιάνων μ’ έδρα του την Αθήνα. Ο Σύνδεσμος έχει δραστηριοποιήσει τα «απανταχού» μέλη του, με πολλά και σημαντικά έργα, με τελευταίο το επιμελημένο «τουριστικό περίπτερο» στην κεντρική αναμορφωμένη πλατεία, και την 3μηνιαία εφημερίδα «ΛΥΝΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΩΝΗ» που λειτουργεί από το 1995, ως συνδετικός κρίκος ένωσης των μελών και φίλων.
***
Για την ένωση των συμπατριωτών, αποδήμων και ντόπιων, ο Σύνδεσμός του, σε συνεργασία με τους Τοπικούς Άρχοντες, πραγματοποιεί στη Λυνίσταινα, εκτός των εκδηλώσεών του στην Αθήνα: (α) 2ήμερη γιορτή το 15Αύγουστο με τον τίτλο «Αντάμωμα» των συμπατριωτών, (β) γιορτή των νέων προσφορά συμπατριώτη της Αμερικής, (γ) «γιορτή της μάνας» του Αγίου Δημητρίου τιμητικά για τους ζώντες στη Λυνίσταινα και (δ) γιορτή πανηγυρική στο εξωκλήσι του Αγ. Γεωργίου.
16. Άξια επίσκεψης: Οι πλατείες «Πανώβρυση» και «Κατώβρυση», το δεντροσκέπαστο ρυάκι με τα συνεχή πέτρινα σκαλιά του, ο νερόμυλος των ΜαρκοΣμυρναίων, ο Φράγκικος πύργος, το Πνευματικό Κέντρο, το «Λενικό», το Κεφαλόβρυσο με την πηγή και το μύλο του, καθώς και το κάστρο, για το οποίο υπάρχει δρόμος προσέγγισης μέχρι τα 500 μέτρα, που προβλέπεται να επεκταθεί στα επιτρεπόμενα όρια εγγύτητάς του. Τέλος, υπάρχουν μονοπάτια - δημιουργούνται συνέχεια κι άλλα-, για τη δυνατότητα αναγνώρισης, με τα πόδια, ολόκληρης αυτής της όμορφης, ιστορικής κι ελκυστικής Λυνιστιάνικης περιοχής με την απεριόριστη φιλοξενία της. Γι’ αυτό
και οι Λυνιστιάνοι αποκαλούνται από τον προπροηγούμενο αιώνα «περηφανίτσες»
δημοσιεύτηκε από το χρήστη GEORGE PANAS στις
2:02 μ.μ.
1 σχόλια
